|
|
|
Szklarska Poręba
|
SZKLARSKA PORĘBA . Położona w dolinie Kamiennej i jej dopływów,
między Karkonoszami od pd. a Wysokim Grzbietem Gór Izerskich od pn.
Rozwinęła się z osad, powstających na porębach tworzonych wskutek
wyrębu drewna na potrzeby szklarstwa (stąd nazwa). Pierwsza huta,
wymieniona w 1366, została zlokalizowana u wylotu Szklarskiego
Potoku, potem stopniowo przenosiła się w górę, zaś na porębach
rozwijało się pasterstwo. Hutę tę w 1372 kupił Kunz Klese z Jeleniej
Góry od Tomasza Kegeln. W XV w. okolice penetrowane były przez
poszukiwaczy skarbów zwanych Walończykami, niekiedy prowadzących
dłuższą eksploatację złóż mineralnych. W 1545 właściciel okolicy,
Hans von Schaffgotsch, planował nawet nadanie miejscowości praw
wolnego miasta górniczego, ale górnictwo nie rozwinęło się na
większą skalę. Po 1620 nad Kamieńczykiem osiedliła się grupa
czeskich eksulantów (protestanckich uciekinierów) pod przywództwem
Marii Pluchovej, od której imienia poszła nazwa osady Marysin. Wojna
trzydziestoletnia przyniosła upadek gospodarczy. Ponowny rozwój
spowodowało założenie w 1842 przemysłowej huty szkła „Józefina". W
1858 miejscowość obejmowała aż 26 części. Po doprowadzeniu w latach
1900-02 kolei z Jeleniej Góry nastąpił szybki rozwój letniska i
turystyki oraz przekształcenie w ośrodek wypoczynkowo-turystyczny.
Tu zamieszkali bracia Gerhart i Karol Hauptmannowie oraz inny znany
literat Hermann Stehr. Miejscowość została zajęta 9.05.1945 przez
oddziały radzieckiej 31 Armii. Później długo przebywali tu znani
polscy artyści, m.in. Jan Sztaudynger i Wlastimil
Hofman .
Zaraz po zakończeniu wojny nastąpiło wznowienie działalności
wczasowo-turystycznej, stale rozwijanej. W 1959 nadano miejscowości
prawa miejskie. Obecnie jest to drugie (obok Karpacza) wczasowisko
Karkonoszy i całych Sudetów Zachodnich, jedno z najpopularniejszych
w Polsce. Stanowi też największy ośrodek narciarski w polskich
Sudetach. Znajdują się tu liczne domy wypoczynkowe, sanatoria i
prywatne pensjonaty oraz liczne wyciągi narciarskie. Popularność
podniosło wybudowanie w 1962 wyciągu krzesełkowego na Szrenicę,
umożliwiającego łatwe dostanie się na graniczny grzbiet Karkonoszy.
. Przy ul. Cmentarnej, pod Sowińcem, wznosi się kościół filialny (poewangelicki)
Niepokalanego Serca NMP z lat 1755-87, restaurowany w 1968, z
pięknymi żyrandolami z XVIII-XIX w., z obrazami W. Hofmana. W
Szklarskiej Porębie Dolnej znajduje się kościół filialny MB
Różańcowej z 1650, z późnorenesansowym ołtarzem. Tamże przy ul.
Piastowskiej wznosi się neoromański kościół parafialny Bożego Ciała
z lat 1884-86, restaurowany w latach 1958-60. Wyposażenie pochodzi z
czasu budowy. U ujścia Szklarki, przy szosie do Piechowic, rezerwat
„Wodospad Szklarki" — enklawa Karkonoskiego Parku Narodowego. Chroni
on malowniczy wodospad Szklarki wys. 13 m oraz starą buczynę
porastającą okolice malowniczego skalistego jaru dł. 350 m. Poniżej
jego wylotu czynna niegdyś witriolejnia, czyli wytwórnia różnych
kwasów, przede wszystkim siarkowego. Już w końcu XVIII w.
zatrudniała ona 60 ludzi. W 1773 kupił ją Preller i wybudował nowy
zakład, pracujący na łupkach pirytowych z Miedzianki i Wieściszowk.
Odwiedzali ją niemal wszyscy udający się do Szklarskiej Poręby,
sztychowano ją na licznych obrazach. Produkcja upadła z chwilą
śmierci Prellera, a nowy właściciel wybudował w tym miejscu gospodę.
Od 1856 czynna była w niej stacja pocztowa, również popularna z
uwagi na dawną sławę witriolejni, niegdyś największej w Prusach.
Powyżej stacji kol. Szklarska Poręba Górna podziwiać można niewielki
labirynt w granitach zwany Białe Skały, w których utworzyły się też
liczne ciekawe kociołki wietrzeniowe. Jest to także dobry punkt
widokowy na miejscowość i
zach. Karkonosze. |
|
|
