Góry i Pogórze Izerskie

RĘBISZÓW . Duża, rozproszona wieś na Przedgórzu Rębiszowskim (Pogórze Izerskie), położona na obu zboczach doliny Skotnicy. Założona około 1330. Już w 1530 mieszkańcy przeszli na protestantyzm, otrzymując w 1566 własną parafię. W 1654 rekatolicyzację przeprowadzili znani z okrucieństwa dragoni Lichtensteina i dopiero w 1747 na posesji nr 4 wystawiono sząchulcowy dom modlitw, zastąpiony później murowanym kościołem. W dolnej części wsi, opodal Łąkowych Domów, zwanych też Torfowymi; znajduje się torfowisko, które było eksploatowane w 1 ćw. XX w. W XVII-XVII w. na niewielką skalę dobywano w górnej części rudy kobaltu. We wsi urodził się XIX-wieczny kartograf, autor popularnych map Jerzy Leeder, zaś w 1833 Leberećht Baumert, kompozytor organowy, autor wielu pieśni kościelnych. Latem 1946 zakończono ostatecznie powojenną wymianę ludności.
W dole wsi wznoszą się kościoły. Późnogotycko-renesansowy kościół Narodzenia NMP to budowla poewangelicka z lat 1566-68 zbarokizowana nieco w 1 poł. XVIII w. Wyposażenie wnętrza stylowe z okresu budowy. Wyróżnia się w nim późnogotycka chrzcielnica (1575) z fragmentem inskrypcji. Drugi kościół poewangelicki, dziś parafialny św. Barbary, typowy dla prowincjonalnego baroku, wzniesiony został w latach 1768-69. Restaurowano go w 1802-06, 1907 i 1967-71. Katolicy przejęli go w grudniu 1946. Wyróżnia się w krajobrazie dzięki wysmukłej, trzykondygnacyjnej wieży, przykrytej dwuprześwitowym hełmem. We wnętrzu, pod mansardowym dachem, znajdują się dwa piętra empor oraz typowo protestanckie zespolenie ołtarza, ambony i organów. Całość jednolicie barokowa.
W pn. zboczu Urwistej (562 m), powyżej wsi, znajduje się duży kamieniołom bazaltu zw. Wyki (540 m). Jego pn., nieczynna część — Odarte Skały, udostępniona do zwiedzania, umożliwia zapoznanie się z ciekawym geologicznie stanowiskiem, m.in. widoczny wyraźny cios skały i duża ilość minerału augitu w cieście skalnym. Do 1945 był to pomnik przyrody.